Дөрөв дэх сэдэв
Итгэл гэдэг бодохоо болих уу?
“Сохор итгэл биш үү?” “Сэтгэл гутарсан нь итгэл сулынх уу?” Эдгээрт шууд хариулъя.
Шинжлэх ухаан, эргэлзээ, сэтгэл гутрал, Сүмийн дүрэм, хоёр нүүрийн тухай хурц асуултаас зайлсхийгүй. Хамгийн эвгүй асуултаа эхэлж сонгоод гол хариу, няцаалтыг уншаарай.
Эхлээд ингэж тохиръё
- Асуулт, ойлгоход бэрх зүйлээс хүнийг ичээхгүй.
- Шинжлэх ухааны баримт ба итгэлийн өгүүлэмжийг хольж хүчээр нотлохгүй.
- Сэтгэл гутрал, түгшүүр, өвчин, зовлонг итгэл дутуу эсвэл шийтгэл гэж яаран хэлэхгүй.
- Өөр шашинтай болон итгэдэггүй хүний мөс чанар, эрх чөлөөг хүндэтгэнэ.
Өнөөдрийн нэг өгүүлбэр Итгэл бол бодлоо унтраах товч биш, харин үнэнийг эрэх оюун ухаан ба эрх чөлөөг Тэнгэрбурханы хайр дотор бүрэн ашиглах хариу юм.
1. Нотолгоогүй атлаа итгэ гэх нь эцэстээ сохор итгэл биш үү?
Асуулт: “Харагдахгүй зүйлд итгэх нь үндэслэлгүй сохор итгэл биш үү?”
Зүйрлэл — Гүүрээр гарахын өмнөх тэмдэг
Гүүрээр гарахдаа материал, хөдөлгөөн, түрүүлж гарсан хүний гэрчлэлийг харна. Бүх боолтыг өөрөө шалгаагүй ч үндэслэлийг нягтлаад итгэнэ. Итгэл математик томьёо шиг албадах нотолгоо биш ч хоосон үсрэлт биш.
Сүмийн хариулт: Бүтээлт ертөнц, хүний мөс чанар ба үнэний эрэл, Израилийн түүх, Есүсийн амьдрал·үхэл·амилалтын элч нарын гэрчлэл, Сүмийн үргэлжилсэн амьдралыг Католик Сүм итгэх үндэслэлтэй тэмдэг гэж үздэг. Гэвч тэмдэг хүнийг автоматаар итгүүлэхгүй. Итгэл хишиг ивээлийн бэлэг атлаа оюун ухаан, хүсэл зориг оролцсон эрх чөлөөт хүний үйлдэл.
Дахин асуувал: “Тэнгэрбурханыг туршилтаар нотлох уу?” — Тэнгэрбурхан орчлон доторх хэмжих нэг зүйл биш. Гэхдээ Түүний тухай ухаалгаар бодож болохгүй гэсэн үг биш. Философийн үндэслэл, түүхэн гэрчлэлийг шалгаж, юу нотолж, юу руу зааж байгааг үнэнээр ялгана.
Нэг өгүүлбэрээр: “Итгэл үндэслэлгүй нүдээ аних бус, итгэхүйц тэмдгийг ухаанаар шалгаж Тэнгэрбурханы дуудлагад эрх чөлөөтэй өөрийгөө даатгах хариу.”
2. Эргэлзээг нүгэл гэж айлгадаг шашин үнэнийг яаж ярих юм бэ?
Асуулт: “Сургаал эсвэл Тэнгэрбурханыг ойлгохгүй байна гэж хэлэх нүгэл үү?”
Зүйрлэл — Асуултын тэмдэгтэй дэнлүү
Харанхуй замд “Энэ чиг мөн үү?” гэж асуух нь алхалтаа орхисон хэрэг биш. Асуулт хөлийн доорх замыг гэрэлтүүлэх дэнлүү болж чадна.
Сүмийн хариулт: Ойлгох гэсэн асуулт итгэлийн дайсан биш. Сүм “итгэл ойлголтыг эрдэг” гэж сургадаг. Бэрхшээл, сэтгэлийн савлагаа нь Тэнгэрбурханыг санаатай няцаасан сонголттой адилгүй. Үнэнийг мэдэхийг хүсэхгүй хаах ба үнэнээр хариу хайхыг ялгана.
Дахин асуувал: “Хариу олдохгүй бол?” — Зарим асуулт удаан үргэлжилж, зарим нууцыг бүрэн тайлахгүй. Мэдэхгүйгээ хэлээд Ариун Бичээс, Катехизм, найдвартай судалгааг уншиж, албадахгүй хүнтэй ярилц. Асуултыг шийтгэдэг, нууц шаарддаг бүлэг эрүүл биш.
Нэг өгүүлбэрээр: “Үнэнч асуулт итгэлийн эсрэг бус, гүн ойлгох зам; мэдэхгүйгээ нуухгүй хамт хайж болно.”
3. Шинжлэх ухаантай зөрчилдөх бүртээ итгэл үгээ өөрчилдөг юм биш үү?
Асуулт: “Шинжлэх ухааныг хүлээн авбал шашнаа орхих ёстой юу?”
Зүйрлэл — Дуран ба хайрын захидал
Дуран одны зай, найрлагыг харуулна; захидал хүн яагаад хайрладгийг өгүүлнэ. Захидлаар одны халууныг хэмжих, дурангаар хайрын утгыг хэмжих нь багажийг буруу хэрэглэсэн хэрэг.
Сүмийн хариулт: Байгалийн шинжлэх ухаан ажиглалт, туршилтаар байгалийн үйл явц, хуулийг судална. Итгэл оршихуйн эх сурвалж, утга, Тэнгэрбурхан ба хүний харилцааг асууна. Асуулт, арга өөр ч зөв шинжлэх ухаан ба үнэн итгэл ярилцаж чадна, учир нь үнэн үнэнтэй зөрчилдөхгүй. Библийг шинжлэх ухааны сурах бичиг болгох, шинжлэх ухаанаар Тэнгэрбурханыг шууд үгүйсгэх нь хүрээг хольсон хэрэг.
Дахин асуувал: “Сүм эрдэмтэнд буруу хандсан түүх бий шүү дээ?” — Бий. Галилейн хэрэг шиг эрх мэдэл, тайлбарыг буруу хэрэглэснийг хүлээн зөвшөөрч сурах ёстой. Зөв зарчмаар бодит алдааг нуухгүй.
Нэг өгүүлбэрээр: “Шинжлэх ухаан ба итгэл өөр асуулт, аргатай ч нэг үнэнийг айх шаардлагагүй; хүрээгээ хүндэтгэн ярилцана.”
4. Тэнгэрбурхан огт мэдрэгдэхгүй байхад итгэсэн дүр үзүүлэх ёстой юу?
Асуулт: “Мөргөл, залбиралд юу ч мэдрэгдэхгүй. Би хуурамч итгэгч үү?”
Зүйрлэл — Үүлний цаадах замын тэмдэг
Үүл нарыг халхалсан ч зам, чиглэлийн тэмдэг алга болохгүй. Цэлмэг өдрийн дулаан сайхан ч бүрхэг өдөр дурсамж, амлалт, хамт явагчдаа түшин алхана.
Сүмийн хариулт: Итгэл зөвхөн мэдрэмж биш. Баяр, амар тайван үнэт бэлэг ч үргэлж адил хүчтэй байхгүй. Катехизм итгэл заримдаа харанхуйд соригдоно гэж хэлдэг. Мэдрэмжгүй үед жижиг залбирал, Талархал-магтаал, хайрын сонголт, хамт олны тусламжаар үлдэж болно. Энэ нь сэтгэлээ үл тоох гэсэн үг биш.
Дахин асуувал: “Удаан хоосон, юу ч хийж чадахгүй бол?” — Сүнслэг хуурайшилт байж болох ч сэтгэл гутрал, ядрал, биеийн өвчний шинж байж болно. Итгэл даах хүн, пасторт хэлж, эмч ба сэтгэл зүйчийн тусламжийг хамт ав.
Нэг өгүүлбэрээр: “Тэнгэрбурхан мэдрэгдэхгүй үе итгэлийн төгсгөл биш; мэдрэмж бүрхэг үед тусламж авч жижиг алхмаа үргэлжлүүлж болно.”
5. Сэтгэл гутралтай, түгшүүртэй хүнийг “итгэл сул” гэж буруутгадаг юм биш үү?
Асуулт: “Жинхэнэ итгэгч үргэлж баяртай, санаа зовохгүй байх ёстой юу?”
Зүйрлэл — Бороотой өдрийн шүхэр ба найз
Сайн найз шүхэр барилаа гээд бороо шууд зогсохгүй. Гэхдээ норж ганцаараа алхахгүй болгож, аюулгүй газар ба тусламжийг хамт олно.
Сүмийн хариулт: Библийн итгэлтэй хүмүүс ч уйлж, айж, ядарсан. Мэдрэмж ёс суртахууны оноо, итгэлийн хэмжүүр биш. Найдвар гэдэг гуниг мэдрэхгүй байх бус, гуниг дунд ч хайр ба тусламжийн боломжийг алдахгүй байх хүч. Түгшүүрийн эмгэг, сэтгэл гутралыг зөвхөн сургаалаар арилгахгүй; эмчилгээ, зөвлөгөө итгэлийн эсрэг биш.
Дахин асуувал: “Залбирвал эм хэрэггүй юу?” — Эмчтэй ярилцахгүй эмээ бүү өөрчил. Өөрийгөө гэмтээх бодол төрвөл ганцаараа бүү үлд; насанд хүрсэн итгэл даах хүн, орон нутгийн яаралтай тусламж эсвэл хямралын үйлчилгээнд шууд мэдэгд.
Нэг өгүүлбэрээр: “Гуниг, түгшүүр итгэл дутсаны нотолгоо биш; залбиралтай хамт хүний асаргаа, зөвлөгөө, эмчилгээ авах нь ухаалаг итгэл.”
6. Зовлонг нүглийн шийтгэл гэвэл хохирогчийг дахин хохироож байгаа биш үү?
Асуулт: “Өвчин, бүтэлгүйтэл Тэнгэрбурханд буруу зүйл хийсний шийтгэл үү?”
Зүйрлэл — Гэмтсэн хүүхдэд эхлээд боолт хэрэгтэй
Тоглоомын талбайд гэмтсэн хүүхдэд “Юу буруу хийсэн?” гэсэн байцаалт бус, аюулгүй газар, боолт ба асаргаа эхлээд хэрэгтэй. Шалтгааныг дараа үнэнээр шалгана; бүх шархыг шийтгэл гэвэл илүү өвтгөнө.
Сүмийн хариулт: Зарим зовлон буруу сонголтоос гардаг ч бүх өвчин, гамшиг, ядуурлыг хүний хувийн нүглийн шууд шийтгэл гэж болохгүй. Есүс төрөхөөс сохор хүнийг өөрийнх нь эсвэл эцэг эхийн нүгэлтэй холбосонгүй. Итгэл амжилтын гэрээ бус; загалмай, амилалтын Христ зовлонд хамт байж, мууг эцсийн үг болгохгүй гэсэн найдвар.
Дахин асуувал: “Тэгвэл зовлонд утга байхгүй юу?” — Зовлонг өөрийг нь сайн гэж магтахгүй. Харин хайрлан дагалдах, шударга бусыг засах, тэсэж гарсан газарт Тэнгэрбурхан сайн үр гаргаж чадна. Хохирогчийг хүчээр утга ол, тэвч гэж шахаж болохгүй.
Нэг өгүүлбэрээр: “Бүх зовлон нүглийн шийтгэл биш, итгэл амжилтын баталгаа биш; эхлээд өвдсөн хүнийг асарч, Христтэй хамт мууг ялах найдвар эрнэ.”
7. Сүмийн дүрэм хүмүүсийг гэм буруугийн мэдрэмжээр хянах хэрэгсэл биш үү?
Асуулт: “Итгэвэл хүссэнээ хийж чадахгүй, зөвхөн тушаал дагах уу?”
Зүйрлэл — Цаасан шувууг тогтоох утас
Утас цаасан шувууг газарт хорихгүй, салхинд чиглүүлж өндөр нисгэнэ. Гэхдээ хүзүү боох олс шиг буруу хэрэглэвэл аюултай тул зорилго, хэрэглээг шалгана.
Сүмийн хариулт: Жинхэнэ эрх чөлөө бүх түр зуурын хүслээ хийх чадвар төдий биш, үнэн ба сайныг таньж хайрыг сонгох хүч. Тушаал нь Тэнгэрбурхан, хөршөө хайрлах эрх чөлөөнд сургадаг зам. Итгэлийн хариу мөн чанараараа эрх чөлөөтэй; хэнийг ч сүрдүүлэг, хүчээр итгүүлж болохгүй. Эрх мэдэл хүнийг захирч, мөлжвөл Сайн мэдээний зорилгыг зөрчинө.
Дахин асуувал: “Хэцүү тушаалыг заавал дагах уу?” — Яагаад тэгж сургадагийг судалж, мөс чанараа үнэнчээр төлөвшүүл. Хууль бус зүйл, хүчирхийлэл, нууцлахыг шаардах тушаалыг бүү дага; итгэл даах хүн, холбогдох байгууллагад хэл.
Нэг өгүүлбэрээр: “Итгэлийн хэм хэмжээ хайр сонгох жинхэнэ эрх чөлөөг өсгөх зам; итгэлийг албадахгүй, хүчирхийлэл шаардвал татгалзаж тусламж авна.”
8. “Мөс чанар” гэж ярьсан ч эцэстээ Сүмийн хэлснийг дага гэсэн үг биш үү?
Асуулт: “Миний мөс чанарт зүгээр санагдвал бүх зүйл зөв үү?”
Зүйрлэл — Луужин ч газрын зураг уншиж сурна
Луужин чухал ч соронзны дэргэд хэлбийж болно, газрын зураг унших дадал ч хэрэгтэй. Луужингаа хүндэтгэх нь огт шалгахгүй гэсэн үг биш.
Сүмийн хариулт: Мөс чанар түр зуурын мэдрэмж бус, тодорхой үйлдэл сайн эсэхийг дүгнэх оюун ухааны дотоод шүүлт. Хүн баттай мөс чанараа дагах ёстой ч үнэн, Ариун Бичээс, Сүмийн сургаал, сайн зөвлөгөө, туршлагаар насан турш төлөвшүүлэх үүрэгтэй. Мэдэхгүй байдал, айдас, дадал, дарамт шүүлтийг бүдгэрүүлж болно.
Дахин асуувал: “Хүн ‘миний мөс чанар чинийхээс дээр’ гээд албадвал?” — Яриа төлөвшилд тусална, гэхдээ дарамт мөс чанарыг орлохгүй. Нууц, мөнгө, биед хүрэхийг шаардаж гэмшлээр удирдвал итгэл даах насанд хүрсэн хүнд хэл.
Нэг өгүүлбэрээр: “Мөс чанар хүсэл төрсөн мэдрэмж бус, сайныг шүүх оюун ухаан; түүнийг дагахын хамт үнэн ба сайн сургаалаар үргэлж төлөвшүүлнэ.”
9. “Итгэхэд л болно” гэдэг үг муу үйлдлийн зөвшөөрөл болохгүй юу?
Асуулт: “Зүрхээрээ итгэдэг гэвэл хөршдөө туслахгүй ч аврагдах уу?”
Зүйрлэл — Амьд үрийн жимс
Үр амьд бол цаг, арчилгааны дунд соёолж жимс гарна. Жимс нь үрийг худалдаж авсан үнэ биш, гэхдээ ямар ч өөрчлөлт хүсэхгүй бол үрийг хэрхэн хүлээн авснаа бодно.
Сүмийн хариулт: Аврал Тэнгэрбурханы хишиг ивээлээс эхэлсэн бэлэг; сайн үйлээр худалдаж авахгүй. Гэвч жинхэнэ итгэл хайраар үйлчилж, наманчлал ба өршөөлийн жимс гаргана. “Би итгэдэг” гэдгийг хүчирхийлэл, худал, хайхрамжгүй байдлын зөвшөөрөл болгож болохгүй. Унахдаа буруугаа хүлээж, боломжтой хохирлыг засаж, хишиг ивээл дахин гуйна.
Дахин асуувал: “Сайн хүн Тэнгэрбурхангүй байж болохгүй юу?” — Бусдын сайн үйлдлийг хүндэтгэж, зөвхөн итгэгч сайн гэж болохгүй. Христэд итгэгч сайн үйлээрээ бардамнах бус бүх сайны эх Тэнгэрбурханд талархан илүү даруухан үйлчилнэ.
Нэг өгүүлбэрээр: “Аврал хишиг ивээлийн бэлэг, сайн үйл түүний үнэ биш; харин амьд итгэл хайр ба шударга ёсны жимс гаргахыг хүснэ.”
10. Хоёр нүүртэй итгэгчдийг харахад итгэл өөрөө худал гэдгийн баталгаа биш үү?
Асуулт: “Итгэдэг хүн бүр муу байвал Сайн мэдээ ч хуурамч уу?”
Зүйрлэл — Хагарсан цонх ба гэрэл
Цонх бохир, хагарвал гэрлийг бүдгэрүүлж хүнийг гэмтээнэ. Гэхдээ гэрэл өөрөө харанхуй биш. Цонхыг засаж, аюулыг зогсооно; ан цав байхгүй гэж маргахгүй.
Сүмийн хариулт: Итгэгчийн хоёр нүүр, гэмт хэрэг хүмүүсийг бодитоор шархлуулж Сайн мэдээг халхална. “Хүн төгс биш” гэж зөвтгөхгүй; үнэнийг тогтоох, хохирогчийг хамгаалах, хариуцлага ба тогтолцооны өөрчлөлт хэрэгтэй. Тэр буруу нь Есүсийн хайр, шударга ёсыг дагасны үр бус, урвасны үр. Сургаалын үнэн ба гишүүний үйлдлийг ялгахын хамт холбоог хатуу асууна.
Дахин асуувал: “Шархлуулсан хамт олонд үлдэх ёстой юу?” — Аюулгүй байдал эхэнд. Хүчирхийлэл, удирдлага байвал холдож асран хамгаалагч, мэргэжилтэн, холбогдох байгууллагад мэдэгд. Итгэлээ хадгалах нь аюултай хүний дэргэд үлдэх гэсэн үг биш.
Нэг өгүүлбэрээр: “Итгэгчийн бурууг нуухгүй, хариуцлага хүлээлгэнэ; тэр нь Сайн мэдээний үр бус урвалт бөгөөд хохирогчийн аюулгүй байдал түрүүлнэ.”
11. Эцэг эхээсээ зүгээр л өвлөж авсан зүйлээ өөрийн итгэл гэж болох уу?
Асуулт: “Багаасаа итгэсэн бол би өөрөө сонгоогүй шүү дээ?”
Зүйрлэл — Өвлөж авсан суулгацыг өөрөө ургуулах
Гэр бүл жижиг мод өгч чадна, харин нар, усыг нь харж ургуулах нь том болсон хүний ажил. Орхиж ч болно, илүү гүн үндэслүүлж ч болно.
Сүмийн хариулт: Хэл, соёл, үнэт зүйл шиг итгэлийг ч бид эхлээд бусдаас сурна. Өвлөж авсан нь автоматаар худал гэсэн үг биш. Харин насанд хүрсэн итгэл асууж, ойлгож, өөрийн эрх чөлөөгөөр хариулах ёстой. Баптисмын амлалтыг амьдралдаа дахин дахин хүлээн авна. Эцэг эх, хамт олон албадлага бус сайн үлгэр, тайлбараар тусална.
Дахин асуувал: “Итгэхэд хэцүү гэж хэлбэл гэр бүлээс урвах уу?” — Үнэнч бэрхшээлээ хэлэх нь урвалт биш. Эрх чөлөөг хүндэтгэн яарахгүй ярилц. Доромжлол, сүрдүүлгээр итгэлийг хамгаалж чадахгүй.
Нэг өгүүлбэрээр: “Итгэлийг бусдаас хүлээн авдаг ч өсөхдөө асууж, ойлгож, эрх чөлөөтэй хариулан өөрийн амьд итгэл болгон ургуулна.”
12. Бүх хариуг мэднэ гэчхээд мэдэхгүй үедээ “нууц” гэж бултдаг юм биш үү?
Асуулт: “Итгэгч хүн дэлхийн бүх явдлын шалтгааныг тайлбарлах уу?”
Зүйрлэл — Өргөн хаяаг харах жижиг цонх
Цонхоор жинхэнэ тэнгэрийг харна, гэхдээ бүх тэнгэрийг өрөөндөө багтаахгүй. Харсан зүйл үнэн байх ба бүгдийг харсан байх хоёр өөр.
Сүмийн хариулт: Тэнгэрбурхан Есүс Христ дотор Өөрийгөө, авралын хайрын хүслээ үнэнээр илчилсэн. Гэхдээ хязгааргүй Тэнгэрбурхан ба бүх төлөвлөгөөг хүн бүрэн тооцоолж чадахгүй. Итгэл хоосон зайг хуурамч итгэлтэйгээр дүүргэх бус, илчлэгдсэн үнэнийг барьж нууцын өмнө “мэдэхгүй” гэж даруухан хэлдэг найдвар.
Дахин асуувал: “Мэдэхгүй бол итгэл хэрэггүй юу?” — Хайртай хүнийг бүрэн шинжилж чадахгүй ч үнэнээр таньж харилцана. Итгэл бүх оньсогоны тайлбар биш, зовлонд ч хэнд найдаж, хэрхэн хайрлах чиг өгнө.
Нэг өгүүлбэрээр: “Итгэл бүх шалтгааныг мэддэг бардамнал бус, Тэнгэрбурханы илчилсэн үнэнийг барьж мэдэхгүй нууцын өмнө даруухан найддаг байдал.”
Итгэлийн тухай шүүмжлэл сонсвол ингэж ярилцаарай
- Асуудлыг ялга. Шинжлэх ухаан, философи, эсвэл итгэгчийн үйлдлийн шүүмжлэл үү гэдгийг эхэлж хар.
- Үндэслэлийн хязгаарыг хэл. Итгэлийг шинжлэх ухааны томьёо шиг бүрэн нотолсон гэж бүү хэтрүүл.
- Бодит бурууг хүлээн зөвшөөр. Хоёр нүүр, албадлага, хүчирхийллийг сургаалын ард бүү нуу.
- Эрх чөлөөг хүндэтгэ. Тайлбарлаж болно, харин доог, сүрдүүлэг, харилцаагаар итгэлийг албадахгүй.
- Хүнийг эхэлж асар. Сэтгэцийн эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг сургаалын маргаан бүү болго.
30 секундын хариулт “Католик итгэл бодохоо больсон сохор итгэл биш. Итгэхүйц тэмдгийг ухаанаар шалгаж, Тэнгэрбурханы дуудлагад эрх чөлөөтэй хариулна. Асуулт, шинжлэх ухаанаас айхгүй; гуниг, өвчнийг итгэл дутуу гэж буруутгахгүй. Жинхэнэ итгэл хайр, шударга ёсны жимс гаргаж, мэдэхгүй нууцын өмнө үнэнч, даруу болдог.”
Эцэг эх, катехист нарт зориулсан зөвлөмж
- Хариуг мэдэхгүй бол “хамт олъё” гэж хэлээд дараа нь үнэхээр эргэж хариулаарай.
- Түгшүүр, сэтгэл гутрал, анхаарлын бэрхшээлийг залбирал дутуу гэж оношлохгүй, мэргэжлийн үнэлгээ холбо.
- Итгэлийн эрх чөлөөг заахдаа өөр шашин, шашингүй хүнийг дооглохгүй үлгэр үзүүл.
- Сүмийн гишүүний бурууг асуувал хамгаалахаасаа өмнө баримт, хохирогчийн туршлагыг сонс.
- Философийн үндэслэл, түүхэн гэрчлэл, хувийн туршлага тус бүр юу хэлж чадахыг ялга.
Албан ёсны баримтаас дэлгэрүүлж унших
- Католик Сүмийн Катехизм 142–143 — Тэнгэрбурханы дуудлага ба итгэлийн хариу
- Катехизм 153–165 — Итгэлийн хишиг ивээл, оюун ухаан, эрх чөлөө, харанхуй
- Катехизм 166–175 — Хувийн ба Сүмийн итгэл
- Катехизм 31–35 — Оюун ухаанаар Тэнгэрбурхан руу очих зам
- Катехизм 1730–1748 — Хүний эрх чөлөө ба хариуцлага
- Катехизм 1776–1802 — Мөс чанар ба төлөвшил
- Катехизм 1814–1816 — Хайраар үйлчлэх итгэл
- Катехизм 1500–1505 — Өвчин, зовлонгийн өмнөх хүн
Энэ нь хүүхэд, өсвөр үеийнхэнтэй яриа эхлүүлэх катехизмын туслах материал. Сэтгэцийн эрүүл мэндийн хямрал, албадлага, хүчирхийлэл, гэмт хэргийн аюул байвал маргаанаа зогсоож асран хамгаалагч, эмч, зөвлөх, орон нутгийн байгууллагад тусламж хүсээрэй.