Гүнзгий унших
Индульгенц Шашны шинэчлэлийг үүсгэсэн үү?
Эхлээд өгөх амлалт
- Католик шашныг өмгөөлөхийн тулд бодит хэтрүүлэг, буруу хэрэглээг бага болгохгүй. Индульгенц ба хандивыг нийлүүлсэн сурталчилгаа, Сүмийн албан тушаал ба мөнгөний хэлхээ, дээд санваартнууд болон Ватиканы санхүүгийн бүтэц ч хариуцлагатай байсныг тодорхой хэлнэ.
- Үүний зэрэгцээ “сургаал угтаа юу зааж байсан”, “хүмүүс хэрхэн номлож, хэрхэн ажиллуулсан”, “үүний үр дүнд итгэгчид ямар сэтгэгдэл авсан” гурвыг ялгана. Энэ гурав өөр байж болно гэдэг баримт өөрөө удирдагчдын хариуцлагыг багасгадаггүй.
- Лютер нэг хүний баатрын түүх, эсвэл католик нэг бүлгийн муу дүрийн түүх болгохгүй. Тэнгэрбурхан судлал, хэвлэлийн урлаг, эзэнт гүрний улс төр, орон нутгийн эдийн засаг, Сүмийн шинэчлэлийн шаардлага хамт хөдөлсөн түүх гэж авч үзнэ.
- Католик, протестант гэр бүлийн хүүхдүүд бие биенээ тохуурхах хэллэг хэрэглэхгүй. Үнэн зөв шүүмжлэл, өнөөгийн христэд итгэгчдэд хэрэгтэй хамтын эргэцүүллийг хамт дэвшүүлнэ.
Ярианы заавар
Энэ бичвэр аль хэдийн байгаа “Сайн үйлээр диваажинг олж, индульгенцийг мөнгөөр зардаг байсан шашин биш үү?”, “Сүмийн мөнгөний дуулианыг яагаад байнга сонсдог вэ?” гэсэн богино хариултыг давтахгүй. Тэр асуултаас цааш асуумаар зүйл — “Индульгенц яг юу байсан бэ?”, “Гэгээн Петрийн сүм, банкны өр хоёр яаж холбогдсон бэ?”, “1517 оны дараа юу болсон бэ?”, “Сүм юуг засаж, юу нь одоо ч даалгавар хэвээр вэ?” — гэдгийг түүхийн эх сурвалжаар мөшгинө.
Үгийн нарийвчлалын үүднээс өнөөгийн Католик Сүмийн хэрэглэдэг индульгенц-ийг үндсэн нэр томьёо болгоно. Түүхийн ярианд танил болсон “нүглийг мөнгөөр уучлуулах бичиг” гэдгийг тухайн үеийн индульгенцийн номлол, хандив цуглуулалт, бичгийг шүүмжлэн заахдаа зөвхөн хашилтын дотор хэрэглэнэ. Индульгенцийн баримт бичгийг хэлж байгаа тохиолдолд индульгенцийн бичиг гэж бичнэ.
Эцэг эх, шашны багш нарт
- Эхлээд хүүхэд асуултаа хаанаас сонссоныг асуу. “Католикууд мөнгөөр диваажин зардаг байсан” гэсэн үгийг няцаахаас илүү яагаад тийм сэтгэгдэл төрснийг хамт материалаар харах нь дээр.
- 95 өгүүлбэр, Тецелийн номлолын материал, Трентийн Дээд Хуралдааны баримтыг зэрэгцүүлэн уншуул. Нэг талын мэдэгдлээр нөгөө талын бодлыг орлон тайлбарлахгүй.
- “Албан ёсны сургаал биш байсан” гэдэг дээр яриаг бүү дуусга. Удирдагч буруу ойлголт үүсэхийг урьдчилан харж чадах байсан уу, ядуу хүний айдсыг ашигласан уу, мөнгөний урсгал ил тод байсан уу гэдэг хүртэл асуу.
- Лютерийн шүүмжлэл, дараагийн олон протестант уламжлал, католик шинэчлэл тус бүрдээ дотоод ялгаа, хөгжилтэй байсан. Өнөөгийн католик буюу лютеран итгэгчид дээр XVI зууны бүх үг, үйлдлийг шууд бүү тохо.
- Арилгах орон ба индульгенцийг хүүхдэд айдас төрүүлэх тооцооны хүснэгт болгож бүү заа. Нүглийн уучлал, харилцааны сэргэлт, үлдсэн шархны эдгэрэл, нас барсан хүнээ Тэнгэрбурханд даатгах залбирал гэсэн дарааллаар тайлбарла.
1. “Индульгенц” мөнгө төлвөл нүгэл уучлагдаж диваажинд ордог бичиг байсан уу?
Асуулт: “Сүм цаасан дээр тамга дарж мөнгө аваад нүглийг арилгаж өгдөг байсан гэдэг үнэн үү?”
Богино хариулт: Албан ёсны сургаалд индульгенц нь нүглийг өөрийг нь уучлах бичиг ч, авралыг худалдан авсан баримт ч байгаагүй. Аль хэдийн нүглийн уучлал хүлээн авсан хүн нүглийн үлдээсэн хугацаат ял шийтгэл, өөрөөр хэлбэл цэвэршилт ба сэргээлтийн хэрэгцээндээ тусламж авна гэсэн сургаал байв. Гэвч XVI зууны эхэн үеийн зарим индульгенцийн номлол, хандив цуглуулах арга энэ ялгааг бүрхэгдүүлж, итгэгчдэд мөнгө, аврал хоёр наймаалцагдаж байгаа мэт сэтгэгдлийг бодитоор төрүүлсэн.
Түүхэн нөхцөл: Дундад зууны Сүмд нүглээ хэлж уучлал авсны дараа залбирал, мацаг барих, өглөг өгөх зэрэг цагаатгал үйлддэг заншил байв. Сүм тэрхүү цагаатгал болон хугацаат ял шийтгэлийн хэсэг буюу бүхнийг хөнгөлж өгдөг индульгенцийн заншил хөгжсөн бөгөөд загалмайтны аян, ариун газрын эргэл мөргөл, нийтийн ажил, буяны үйлстэй ч холбогдов. Цаг хугацаа өнгөрөхөд индульгенцийн бичиг, тогтоосон үйлдэл, хандив, арилгах орны тухай түгшүүр зэрэг нэг дор боогдов. Сургаалын нарийн ялгаанаас илүү номлогчийн богино бөгөөд хүчтэй амлалт хялбар тархав.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: Өнөөгийн “Католик Сүмийн Катехизм”-ын 1471 индульгенцийг “буруу нь аль хэдийн уучлагдсан нүглийн хугацаат ял шийтгэлээс чөлөөлөгдөх” гэж тодорхойлдог. Харин Лютерийн 95 өгүүлбэрийн эх бичвэр ба англи орчуулга-ын 21, 27, 32, 36 дугаар өгүүлбэр индульгенцийн номлогчид бүх ял шийтгэл, бүр авралыг хүртэл амлаж буй мэт ярьдгийг шууд шүүмжилдэг. Өөрөөр хэлбэл “албан ёсны тодорхойлолт нь нүглийн уучлалыг зарах явдал биш байсан” гэдэг, “газар дээр нь тэгж сонсогдох эрсдэл өндөртэй үг бодитоор тархаж байсан” гэдэг хоёр баримтыг хамт харах ёстой.
Түгээмэл буруу ойлголт: “Сургаал нь худалдааг тушаасан тул бүх индульгенц залилан байсан” гэдэг тайлбар ч, “Сургаал нь өөр байсан тул худалдааны асуудал бол протестантуудын хэтрүүлэг” гэдэг тайлбар ч хангалтгүй. Албан ёсны сургаал, буруу хэрэглээ хоёрыг ялгах ёстой боловч тэр буруу хэрэглээг зөвшөөрч, ашиг хүртсэн тогтолцооны хариуцлагыг ч нэхэх ёстой.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Итгэлийн үг нь удирдагчийн санаснаар л үнэлэгддэггүй. Хамгийн ядуу, хамгийн айсан хүн бодитоор яаж ойлгож байгааг, сүнслэг эрх мэдэл мөнгө төлүүлэх дарамт болж ажиллаж байгаа эсэхийг шалгах ёстой.
Нэг өгүүлбэрээр: Индульгенц бол диваажингийн тасалбар байгаагүй ч тухайн үеийн номлол, хандив цуглуулалт түүнийг диваажингийн тасалбар мэт сонсогдуулсан бодит буруу байсан.
↑ Асуултын жагсаалт
2. Нүгэл уучлагдсан бол яагаад цагаатгал, хугацаат ял шийтгэл, арилгах орны яриа дахин гардаг вэ?
Асуулт: “Тэнгэрбурхан уучилсан атал ял үлдэнэ гэвэл уучлал нь хагас гэсэн үг биш үү?”
Богино хариулт: Католик сургаалд нүглийн уучлал, нүглийн үлдээсэн шархны эдгэрэл хоёр өрсөлддөггүй. Уучлал бол Тэнгэрбурханы бэлэг бөгөөд цагаатгал нь тэр бэлгийг мөнгөөр гүйцээх үнэ биш, буруу болсон харилцаа, зуршлыг засах сэргээлтийн үйлдэл. Арилгах орон нь аврагдаагүй хүн мөнгөөр боломж худалдан авдаг газар бус, Тэнгэрбурхантай нэгдэн нас барсан хүн бүрэн цэвэршдэг байдлыг заана.
Түүхэн нөхцөл: Өрнөдийн Сүм нүглийн буруу, Тэнгэрбурхантай нөхөрлөхөө алдуулдаг мөнхийн ял шийтгэл, нүглийн үлдээсэн замбараагүй байдал, наалдалтаас үүсэх хугацаат ял шийтгэл гурвыг ялган тайлбарлаж иржээ. Наминчлалын үндсэн ёслолын цагаатгал нь зөвхөн залбирал бус боломжтой нөхөн төлбөр, эвлэрлийг ч багтаадаг байв. Гэвч дундад зууны сүүлээр цагаатгал, индульгенцийг тоо хэмжээ мэт ярих заншил нэмэгдэхийн хэрээр арилгах орны цэвэршилтийг өдөр, мөнгөн дүнгээр багасгасан тооцоо мэт хүлээж авахад хялбар болов.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: “Католик Сүмийн Катехизм”-ын 1459 нүглийн уучлал нүглийг арилгасан ч учруулсан хохирлыг боломжийн хэрээр нөхөх ёстой гэж заадаг. 1030 арилгах орныг Тэнгэрбурханы ач ивээл ба нөхөрлөлийн дотор нас барж мөнхийн аврал баталгаажсан хүний эцсийн цэвэршилт гэж тайлбарладаг. 1472-оос цааших хугацаат ял шийтгэлийг Тэнгэрбурханы өшөө буюу тусдаа төлбөр бус, нүглийн төрүүлсэн эрүүл бус наалдалтаас цэвэрших хэрэгцээ гэж тайлбарладаг.
Түгээмэл буруу ойлголт: “Цагаатгалыг их хийвэл уучлалыг олж авна” буюу “арилгах орон бол Тэнгэрбурханы аль хэдийн уучилсан нүглийг дахин шийтгэдэг жижиг там” гэвэл католик сургаалаас өөр болно. Эсрэгээр “уучлагдсан тул хохирлыг нөхөх, амьдралаа өөрчлөх хэрэггүй” гэдэг үг ч уучлалыг хямдруулна.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Индульгенцийг тайлбарлахдаа шүүхийн торгуулийн оноогоос илүү харилцааны сэргэлт, эдгэрлийг эхэлж ярих ёстой. Мөнгө төлөх үйлдэл нь хохирогчоос уучлал гуйж нөхөн төлж, амьдралаа өөрчлөхийг орлож чадахгүйг тодорхой хэлэх хэрэгтэй.
Нэг өгүүлбэрээр: Уучлал үнэгүй өгөгддөг ч уучлагдсан хүнд нүглийн үлдээсэн шархыг Тэнгэрбурханы ач ивээлийн дотор эдгээх хариуцлага үлддэг.
↑ Асуултын жагсаалт
3. Нас барсан хүний төлөөх индульгенц яаж боломжтой вэ, мөнгө төлвөл арилгах ороноос шууд гардаг гэсэн үг үү?
Асуулт: “Нас барсан хүний нэрээр индульгенцийн бичиг худалдаж авбал тэр сүнс шууд тэнгэрийн оронд очно гэж номлодог байсан гэдэг үү?”
Богино хариулт: Сүм амьд хүн нас барсан хүний төлөө залбирч индульгенцийг зуучлалын журмаар хэрэглэж болно гэж заадаг. Энэ бол Тэнгэрбурханд даруухнаар даатгах залбирал болохоос Сүм буюу худалдан авагч нас барсан хүний байдлыг хянадаг, үр дүнг баталгаажуулдаг гэрээ биш. Гэвч 1517 оны орчмын сурталчилгаа ийм болгоомжтой ялгаанаас илүү шуурхай үр нөлөөг онцолж, ноцтой буруу ойлголт, мөлжлөгийг төрүүлэв.
Түүхэн нөхцөл: Нас барсан хүний төлөө залбирах нь индульгенцийн тогтолцооноос ч эртний христийн заншил. Дундад зууны сүүлээр индульгенцийг нас барсан хүнд хэрэглэж болно гэсэн сургаал болон арилгах орны талаарх олон нийтийн түгшүүр нийлэв. Гэр бүлээ туслах хүсэл хүчтэй байсан бөгөөд хандив цуглуулагч номлогч тэр сэтгэлийг хөдөлгөж чаддаг байлаа. Лютер 95 өгүүлбэрийн 27, 28-д зоос ба сүнсийг шууд холбосон номлолыг довтолсны учир ч энд бий.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: Одоогийн Католик цаазын 994 дүгээр зүйл итгэгч индульгенцийг өөрийнхөө төлөө авах буюу нас барсан хүнд зуучлалын журмаар хэрэглэж болно гэж заасан. “Зуучлал” гэдэг үг Тэнгэрбурханд гуйна гэсэн утгатай болохоос сүнсний байдлыг шалгана, эсвэл үр дүнг зарна гэсэн утгагүй. 95 өгүүлбэрийн 28 дугаарт ч хандивын хайрцгийн мөнгө орлогыг нэмж болох ч зуучлалын үр жимс Тэнгэрбурханд байна гэж няцаасан.
Түгээмэл буруу ойлголт: “Нас барсан хүний төлөөх залбирал бүхэлдээ мөнгөний наймаа” ч биш, “Гэр бүлийн сайхан сэтгэл байсан тул тухайн үеийн хандив цуглуулалт асуудалгүй” ч биш. Хайраас гарсан залбирал, гарз хохирол, гэм буруугийн мэдрэмж, айдсыг ашиглан баттай үр дүн амладаг худалдааны аргыг ялгах ёстой.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Оршуулга, дурсгалын үеэр сүнслэг тайтгарлыг хандивын дарамттай холбож болохгүй. Нас барсан хүний төлөөх залбиралд ядуу хүн ч адилхан оролцож чадах ёстой бөгөөд их мөнгө өгсөн хүн илүү том сүнслэг ашиг худалдаж авдаг мэт сэтгэгдэл төрүүлж болохгүй.
Нэг өгүүлбэрээр: Нас барсан хүний төлөөх индульгенц бол Тэнгэрбурханд өргөх зуучлал болохоос мөнгөөр арилгах орны хаалгыг нээх баталгааны бичиг биш.
↑ Асуултын жагсаалт
4. Гэгээн Петрийн сүм, Альбрехтийн өр, Тецелийн номлол гурав бодитоор яаж холбогдсон бэ?
Асуулт: “Ромын том сүмийг барьж, хамба ламын өрийг төлөхийн тулд Тецел ‘нүглийг мөнгөөр уучлуулах бичиг’ зарсан гэдэг үнэн үү?”
Богино хариулт: Гол нь үнэн. Майнцын хамба лам Альбрехт зөвшөөрөл авч хэрэгжүүлсэн индульгенцийн ажлын орлого нь Ромын Гэгээн Петрийн сүмийн барилга болон Альбрехт Сүмийн албан тушаал авах явцдаа үүрсэн санхүүгийн өртэй холбогдов. Тецел бол энэ ажлын алдартай номлогч байлаа. Тиймээс үүнийг нэг номлогчийн хазайлт гэж дангаар нь тохож болохгүй.
Түүхэн нөхцөл: Альбрехт аль хэдийн Магдебургийн хамба ламын алба зэргийг эзэмшиж байхдаа Майнцын хамба ламын албыг ч авахыг хүссэн бөгөөд Ватиканы зөвшөөрөл, онцгой эрх авахад асар их зардал гарчээ. Тэрбээр Фуггер гэр бүлийн санхүүгийн сүлжээнээс мөнгө зээлэв. Пап лам Лео X-д Гэгээн Петрийн сүмийг сэргээн босгох зардал хэрэгтэй байв. Энэ хоёр санхүүгийн асуудал индульгенцийн ажилд уулзсан бөгөөд Иохан Тецел мэтийн номлогч нутгуудаар явж оролцохыг уриалав.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: Эмори их сургуулийн Питтсийн тэнгэрбурхан судлалын номын сангийн 1515 оны Майнцын индульгенцийн баримт бичиг энэ индульгенц Гэгээн Петрийн сүмийн зардалтай холбогдсон, хандив ба сүсгийн үйлдэлд сүнслэг ашиг тус холбогдсоныг харуулдаг. Германы түүхийн баримт, зургийн сангийн Альбрехтийн материал түүний олон епархи эзэмшсэн байдал, Фуггер гэр бүлд төлөх өрийн шалтгааныг тайлбарладаг. Мөн сангийн Тецелийн номлолын материал наминчлал, хандивын хайрцаг, бүрэн чөлөөлөлтийг хүчтэй нийлүүлсэн сурталчилгааны хэл бодитоор хэрэглэгдэж байсныг харуулдаг. Орлого нь ерөнхийдөө Гэгээн Петрийн сүмийн ажил, Альбрехтийн өрийн төлбөр гэж хуваагдав.
Түгээмэл буруу ойлголт: Алдартай “Зоос жингэнэхэд сүнс нисэн гарна” гэдэг шүлгийг Тецел яг тэр өгүүлбэрээр анх хэлсэн гэж тогтоох материалыг болгоомжтой авч үзэх ёстой. Гэвч тийм агуулгатай номлолыг Лютер 95 өгүүлбэрийн 27-д шүүмжилсэн бөгөөд Тецелтэй холбоотой номлолын материал ч мөнгө, сүнслэг үр нөлөөг ойрхон дэвшүүлдэг. Хэллэгийн уламжлал тодорхойгүй гэдгээр ажлын буруу хэрэглээ алга болохгүй.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Сайн зорилготой сүмийн барилга ч ил тод бус өр, албан тушаал авах зардал, айдсыг ашигласан хандив цуглуулалтаар зөвтгөгдөхгүй. Ватикан, хамба лам, санхүүч, газар дээрх номлогчид хуваарилагдсан хариуцлага, мөнгөний урсгалыг хамт нээх ёстой.
Нэг өгүүлбэрээр: Гэгээн Петрийн сүм, Альбрехтийн өр хоёр индульгенцийн орлоготой бодитоор орооцолдсон бөгөөд тиймээс хариуцлага нь Тецел нэг хүнээс өргөн байсан.
↑ Асуултын жагсаалт
5. Лютер 95 өгүүлбэрээ наасан өдрөө католик шашнаас шууд гарч, удалгүй Вормст шашны хөөлтөд өртсөн үү?
Асуулт: “1517 оны 10 сарын 31-нд Шашны шинэчлэл нэг дор эхэлж, Сүм Лютерийг тэр дор нь хөөсөн үү?”
Богино хариулт: Үгүй. 95 өгүүлбэр бол индульгенцийн талаар эрдэм шинжилгээний хэлэлцүүлэг хүссэн баримт бичиг байсан бөгөөд маргаан хэдэн жилийн турш Пап ламын эрх мэдэл, үндсэн ёслол, зөвтгөл, Сүмийн ойлголт хүртэл өргөжив. Шашны хөөлт 1521 оны 1 сард, Вормсын эзэнт гүрний чуулган тэр оны 4 сард, эзэнт гүрний хөөх зарлиг 5 сард болсон.
Түүхэн нөхцөл: Лютер 1517 оны 10 сарын 31-нд 95 өгүүлбэрээ Майнцын хамба лам Альбрехтэд илгээж эрдэм шинжилгээний хэлэлцүүлэг хүсэв. Баримт бичиг хүлээснээс хурдан хэвлэгдэн орчуулагдаж тархав. 1518 онд Аугсбургт кардинал Каэтаны байцаалтад орсон бөгөөд 1519 оны Лейпцигийн маргаанд Пап лам, Дээд Хуралдааны эрх мэдэл хүртэл сэдэв болов. 1520 онд Пап ламын “Эзэн минь, боссугай” зарлиг зарим өгүүлбэрийг буруутгаж татгалзахыг шаардсан боловч Лютер үүнийг эсэргүүцэв.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: Католик-лютеран хамтарсан түүхийн баримт “Зөрчлөөс нөхөрлөл уруу”-ийн 40–49 нь 95 өгүүлбэр хэлэлцүүлгийн хүсэлтээр эхэлж байцаалт, эрх мэдлийн маргаан уруу өргөжсөн явцыг хамт өгүүлдэг. Пап лам Лео X 1521 оны 1 сарын 3-нд Лютерийг албан ёсоор шашны хөөлтөд оруулав. Вормсын эзэнт гүрний чуулгантай холбоотой анхдагч эх сурвалж Лютерийн татгалзахаас татгалзсан явдал, эзэн хаан Карл V-ийн хариу арга хэмжээ, зохиолыг нь хэвлэх, тараахыг ч хориглосон Вормсын зарлигийг харуулдаг.
Түгээмэл буруу ойлголт: Сүмийн хаалганд 95 өгүүлбэр наасан ганц дүр зурагт нийлмэл явцыг шахвал Лютерийн бодол ч, Сүмийн хариу ч эхнээсээ бүрэн бэлэн байсан мэт буруу ойлгоно. Вормст хэлсэн гэх “Би энд зогсож байна” гэсэн танил өгүүлбэрийг ч хожмын уламжлалын асуудлыг тодруулж байж хэрэглэх ёстой. Татгалзахаас татгалзсан гэдэг гол баримтад эргэлзээ байхгүй.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Асуултыг зөвхөн сахилгын хэрэг болгож, нөгөө талын асуудал дэвшүүлэлтийг зөвхөн муу санаагаар уншвал зөрчил томордог. Үүний зэрэгцээ яриа хэлэлцээ нь бодит сургаалын ялгааг нуусан эелдэг үг биш, эрх мэдлийн дарамтгүйгээр үндэслэлийг шалгах явц байх ёстой.
Нэг өгүүлбэрээр: 95 өгүүлбэрээс шашны хөөлт, Вормс хүртэл бол маргаан өргөжсөн олон жилийн явц байсан болохоос нэг өдрийн салалт биш.
↑ Асуултын жагсаалт
6. Хэвлэлийн урлаг, Германы ноёдын улс төр байгаагүй бол Шашны шинэчлэл гарахгүй байсан уу?
Асуулт: “Эцсийн эцэст шинэ хэвлэлийн хэрэгсэл, Ромын эсрэг зогссон ноёд Лютерийг амжилтад хүргэсэн тул тэнгэрбурхан судлал бол шалтаг байсан юм биш үү?”
Богино хариулт: Хэвлэлийн урлаг, улс төр нь Шашны шинэчлэлийн тархалт, оршин тогтнох аргад шийдвэрлэх үүрэгтэй байсан ч тэнгэрбурхан судлалыг зүгээр нэг шалтаг болгодоггүй. Хүмүүс аврал, Библи, үндсэн ёслол, Сүмийн эрх мэдлийн талаар нухацтай маргалдсан. Тэр маргаан хэвлэлийн зах зээл, төвлөрөл султай Ариун Ромын эзэнт гүрэн, нутгийн захирагчдын хамгаалалт, ашиг сонирхлын дунд хурдан томорсон.
Түүхэн нөхцөл: Өмнө нь ч Сүмийн шинэчлэлийг шаардсан тэнгэрбурхан судлаачид, хөдөлгөөн байсан боловч хэвлэлийн урлаг богино бичвэр, зураг, герман хэлний номлолыг урьд өмнөгүй хурд, хэмжээгээр хувилав. Эзэнт гүрэнд зөвхөн эзэн хаан бус сонгогч ноёд, хотууд, хамба лам нар гэсэн олон эрх мэдлийн төв байлаа. Саксоны сонгогч ноён Фридрихийн хамгаалалт нь Лютер Ром уруу хүргэгдэхгүй Германы дотор байцаагдах, Вормсын дараа Вартбургт нуугдахад чухал байв. Бусад захирагчид итгэл, нутгийн бие даасан байдал, Сүмийн эд хөрөнгө, эзэн хаантай харилцах харилцааг өөр өөр жинтэйгээр тооцож байлаа.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: АНУ-ын Конгрессийн номын сангийн 95 өгүүлбэрийн материалын тайлбар 1517 оны эцэс гэхэд Лейпциг, Нюрнберг, Базельд хэвлэл гарах хэмжээнд хурдан тархсаныг харуулдаг. Католик-лютеран хамтарсан баримт “Зөрчлөөс нөхөрлөл уруу” Фридрихийн улс төрийн хамгаалалт, байцаалтын газрын өөрчлөлт нь үйл явдлын өрнөлд хэрхэн нөлөөлснийг тэмдэглэдэг. Германы түүхийн баримт, зургийн сангийн үеийн тойм шашны өөрчлөлт зөвхөн тэнгэрбурхан судлал бус эзэнт гүрний тархмал эрх мэдэл, нийгэм, эдийн засаг, соёлын нөхцөлтэй холбоотойг тайлбарладаг.
Түгээмэл буруу ойлголт: “Хэвлэлийн урлаг Шашны шинэчлэлийг бүтээсэн” буюу “Ноёд бүгд итгэлгүй, зөвхөн Сүмийн эд хөрөнгө хөөсөн” гэсэн таслалт хүн, нутгийн ялгааг арчина. Эсрэгээр цэвэр тэнгэрбурхан судлалын хэлэлцүүлэг л байсан гэвэл хэн ярьж чадсан, хэн хамгаалуулсныг тодорхойлсон эрх мэдлийг нуух болно.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Хэрэгсэл нь захиасыг зүгээр дамжуулдаггүй, богино бөгөөд хүчтэй мэдэгдэл, уур хилэн, хүн төвтэй түүхийг илүү хол хүргэдэг. Өнөөгийн Сүм ч олон нийтийн сүлжээнд тархаж буй уриаг л харалгүй, тэр уриаг өсгөж буй эрх мэдэл, эдийн засгийн бүтэц, түүний доторх жинхэнэ асуултыг хамт харах ёстой.
Нэг өгүүлбэрээр: Хэвлэлийн урлаг, улс төр Шашны шинэчлэлийн гал тархах замыг нээсэн бөгөөд тэнгэрбурхан судлалын маргаан нь тэр галын доторх бодит агуулга байв.
↑ Асуултын жагсаалт
7. Трентийн Дээд Хуралдаан бурууг хүлээн зөвшөөрч индульгенцийг халсан уу?
Асуулт: “Католик Сүм ч Лютерийг зөв байсан гэж хүлээн зөвшөөрч ‘нүглийг мөнгөөр уучлуулах бичиг’-ийг устгасан уу?”
Богино хариулт: Трентийн Дээд Хуралдаан индульгенцийн сургаалыг өөрийг нь халаагүй боловч индульгенц авахтай холбоотой бүх зохисгүй мөнгөн ашгийг таслан зогсоож, буруу хэрэглээг засахыг тушаав. Санваартан бэлтгэх, хамба ламын оршин суух ба албан үүрэг, санваарын орлогын хэтрүүлэг зэргийг ч шинэчилжээ. Лютерийн бүх тэнгэрбурхан судлалын дүгнэлтийг хүлээн авсан хэрэг биш боловч түүний шүүмжилсэн бодит хор хөнөөлийг цаашид хэвийн заншил болгож үлдээж болохгүйг тогтолцооны хувьд баталсан.
Түүхэн нөхцөл: Трентийн Дээд Хуралдаан 1545 оноос 1563 он хүртэл хэд хэдэн удаа тасалдаж байж хуралдав. Шашны шинэчлэлийн мэдэгдэлд сургаалын хувьд хариулахын зэрэгцээ удаан хугацаанд хуримтлагдсан Сүмийн сахилга батын асуудлыг засахыг зорьжээ. Сүүлийн хуралдаан хүртэл индульгенцийн асуудал хэлэлцэгдсэн гэдэг баримт нь 1517 оны маргаан зөвхөн нэг номлогчийн алдаа бус, удаан засвар шаардсан тогтолцооны асуудал байсныг харуулдаг.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: 1563 оны 12 сарын 4-ний Трентийн Дээд Хуралдааны 25 дугаар хуралдааны индульгенцийн тогтоол индульгенцийг хадгалахын зэрэгцээ буруу хэрэглээнээс Сүмийн эрх мэдэл гутарсныг хүлээн зөвшөөрч, индульгенц авахтай холбоотой бүх зохисгүй ашгийг бүрэн халахыг тушаадаг. 23 дугаар хуралдааны шинэчлэлийн тогтоол епархи бүрд санваартан бэлтгэх тогтолцоо байгуулахыг заасан бөгөөд бусад шинэчлэлийн тогтоолууд хамба ламын оршин суух, олон алба хавсрах ба санваарын орлого, айлчлал, хяналтыг цэгцэлжээ. Гэхдээ нутаг бүрд хэрэгжихэд цаг хугацаа, ялгаа байсан бөгөөд Дээд Хуралдааны шийдвэр өнгөрсөн хохирлыг автоматаар арилгаагүй.
Түгээмэл буруу ойлголт: “Трент индульгенцийг халсан” гэдэг үг үнэн биш. “Индульгенцийг үлдээсэн тул ямар ч бурууг хүлээгээгүй” гэдэг үг ч үнэн биш. Сургаалыг хадгалсан боловч мөнгөний хэтрүүлгийг тодорхой таслаж, сахилга батыг зассан гэсэн хоёр баримтыг хамт хэлэх ёстой.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Шинэчлэлийн нэг хуудас бол зөвхөн эхлэл. Хохирол, бүтцийг нээж, ашиг сонирхлын зөрчлөөс сэргийлж, хяналт, бэлтгэлийг өөрчилж, шийдвэр газар дээрээ хэрэгжиж байгаа эсэхийг байнга шалгах ёстой. Хожуу хийсэн засварыг өнгөрсний хариуцлагаас чөлөөлөх шалтгаан болгож ч болохгүй.
Нэг өгүүлбэрээр: Трент индульгенцийг халаагүй ч индульгенцэд наалдсан зохисгүй мөнгө олох явдлыг хориглож, Сүмийн сахилга батыг ихээхэн засварласан.
↑ Асуултын жагсаалт
8. Католик Сүм өнөөдөр ч индульгенц өгдөг үү? Тэгвэл юу нь өөрчлөгдсөн бэ?
Асуулт: “Одоо ч бүрэн индульгенц байгаа бол хуучин ‘нүглийг мөнгөөр уучлуулах бичиг’-тэй нэр нь л өөр биш үү?”
Богино хариулт: Өнөөдөр ч хэсэгчилсэн индульгенц, бүрэн индульгенц гэсэн сургаал байгаа боловч зардаггүй. Нүглийн уучлалыг ч орлодоггүй. Ариун угаал хүртсэн итгэгч тогтоосон залбирал, сүсэг, буяны болон наманчлалын үйлдэл хийж, гэмшин шаардлагатай нөхцөлийг хангахад өөрийнхөө төлөө авах буюу нас барсан хүнд зуучлалаар хэрэглэж болно.
Түүхэн нөхцөл: Трентийн дараа мөнгөний хэтрүүлгийг хориглох шинэчлэл үргэлжилсэн бөгөөд Паул VI 1967 онд “Индульгенцийн сургаал”-аар тогтолцоог дахин цэгцлэв. Урьдын адил ‘хэдэн өдөр’, ‘хэдэн жил’ гэсэн тоогоор хэсэгчилсэн индульгенцийг тэмдэглэхээ больж, хэсэгчилсэн ба бүрэн гэж л ялгав. Индульгенцийн зорилго нь гэмшил, хайр, Сүмтэй нөхөрлөхийг өсгөхөд оршдогийг ч онцлов.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: “Католик Сүмийн Катехизм”-ын 1471–1479 болон Католик цаазын 992–997 дугаар зүйл одоогийн тодорхойлолт, шаардлагыг дэвшүүлдэг. Паул VI-ийн “Индульгенцийн сургаал” өнгөрсний буруу хэрэглээ, зохисгүй ашгийг дурдаж хэм хэмжээг шинэчилсэн. Бүрэн индульгенцэд тогтоосон үйлдлээс гадна нүгэлд наалдахаа болих сэтгэл, наминчлалын үндсэн ёслол, Эвхарист хүртэх, Пап ламын санааны дагуу залбирах зэрэг нөхцөл дагалддаг. Мөнгө төлөх нь авралыг олох нөхцөл биш.
Түгээмэл буруу ойлголт: Бүрэн индульгенц бол “цаашид үйлдэх нүглийг хүртэл цуцлах купон” ч биш, наминчлалын үндсэн ёслолгүйгээр нүглийг арчих богино зам ч биш. Буяны үйлс уриалагддаг гэдгээр хандивын дүн сүнслэг хүчийг худалдан авдаг ч биш. Өөр амьд хүнд түүний хүсэл зоригоос үл хамааран хэрэглэж ч болохгүй.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Индульгенцийг зарлахдаа арга хэмжээнд оролцох тоо, онцгой хөнгөлөлтийг түрүүлж дэвшүүлэхээс илүү гэмшил, үндсэн ёслол, хөршөө хайрлах утгыг эхэлж тайлбарлах ёстой. Хандивтай хамт дурдах шаардлагатай нөхцөлд мөнгө нь болзол биш гэдгийг, санхүүгийн ил тод байдлыг илүү тодорхой мэдэгдэх хэрэгтэй.
Нэг өгүүлбэрээр: Өнөөгийн индульгенц бол зарж болох бичиг биш, гэмшсэн итгэгч Сүмтэй хамт цэвэршилт ба хайрыг гуйдаг сүнслэг дадал юм.
↑ Асуултын жагсаалт
9. “Католикууд мөнгөөр авралыг зарсан” гэсэн шүүмжлэл буруу үг үү?
Асуулт: “Албан ёсны сургаал биш байсан гэдэг тайлбар нь тэнгэрлэг авьяас билгийг дамлах ёс, ойр дотныхноо тохоох явдал, Сүмийн авлигаас зайлсхийх үг биш үү?”
Богино хариулт: “Мөнгөөр авралыг зарна” гэсэн өгүүлбэр католик шашны албан ёсны авралын сургаалыг үнэн зөв хураангуйлж чадахгүй. Гэвч XVI зууны хүмүүс тэгж шүүмжлэхээр мөнгөний болон бүтцийн буруу хэрэглээ бодитоор байсан гэдэг ёс суртахууны гол цөмөөс зайлсхийж болохгүй. Санваар ба сүнслэг эрх мэдэл, ураг төрлийн харилцаа, санваарын орлого ба ашиг холилдсон асуудлыг Тецел нэг хүний хэтрүүлэг болгож багасгах аргагүй.
Түүхэн нөхцөл: Тухайн үед зарим дээд санваартан хэд хэдэн епархи буюу санваарын орлогыг зэрэг эзэмшиж, газар дээрээ амьдралгүйгээр орлого авдаг байв. Сүмийн албан тушаал, зөвшөөрөл авахтай холбоотой зардал, нөлөө бүхий гэр бүлийн ураг төрлийг дэвшүүлэх явдал, Ватикан ба хаадын санхүү, барилга, урлагийн ивээл зэрэг хоорондоо холилдсон. Альбрехтийн олон епархи эзэмшил, Фуггерийн өр бол ийм бүтэц индульгенцийн ажилтай уулзсан тодорхой жишээ. Бүх санваартан, лам нар авлигад автсан гэсэн үг биш бөгөөд мөн үед Сүмийн дотор шинэчлэл, ядуусын төлөөх үйлчлэл ч байсан.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: Одоогийн “Католик Сүмийн Катехизм”-ын 2121–2122 сүнслэг зүйлийг худалдан авч зарах тэнгэрлэг авьяас билгийг дамлах ёсыг нүгэл гэж тодорхой заасан бөгөөд ядуурлаас болж үндсэн ёслолын тусламж авч чадахгүй болгож болохгүй гэж заадаг. Трентийн шинэчлэлийн тогтоолууд олон алба хавсрах, хамба ламын оршин суух, санваартан бэлтгэх, индульгенцийн мөнгөний хэтрүүлгийг тодорхой хэлэлцсэн баримт ч асуудал бодитой байсныг батална. Католик-лютеран хамтарсан баримт “Зөрчлөөс нөхөрлөл уруу”-гийн 231–236 нь тэнгэрбурхан судлал, эрх мэдлийн улс төр хоорондоо орооцолдсон бөгөөд католик тал ч Сүмийн доторх буруу хэрэглээ, нүглээ хүлээн зөвшөөрч ирснийг тэмдэглэдэг.
Түгээмэл буруу ойлголт: “Бүх католик итгэгч мөнгөөр аврагдана гэж итгэдэг байсан” гэсэн бөөнөөр буруутгал үнэн зөв биш. Гэвч “Сургаалын үг зөв байсан тул удирдлага худалдаа биш гэж бодож байсан” гэсэн шалтаг ч хангалтгүй. Сүнслэг эрх мэдэл, мөнгийг нийлүүлж ядуу хүнд аврал үүнээс хамаарч байгаа мэт мэдрүүлсэн бол хууль дээрх нэрнээс үл хамааран ноцтой мөлжлөг болно.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Санхүүг нээх, хараат бус аудит, ашиг сонирхлын зөрчлөөс сэргийлэх, ураг төрлийн давуу байдлыг хориглох, мэдээлэгчийг хамгаалах нь итгэлтэй хамаагүй захиргааны чимэг биш. Сүнслэг эрх мэдэл хүлээсэн нийгэмлэг Сайн мэдээг итгэл даахуйц дамжуулах хариуцлага юм. Өнгөрсөнөө хүлээн зөвшөөрөх ажил нь өнөөгийн тогтолцоо үнэхээр өөрчлөгдсөн эсэхийг шалгах хүртэл үргэлжлэх ёстой.
Нэг өгүүлбэрээр: “Мөнгөөр аврал” гэдэг нь сургаалын тайлбар болгоход үнэн зөв биш ч мөнгө, сүнслэг эрх мэдэл хоёрын хэлхээнээс үүссэн бодит авлигыг хатгасан шүүмжлэл болохын хувьд нүүр буруулж болохгүй.
↑ Асуултын жагсаалт
10. Шашны шинэчлэл эцсийн дүндээ индульгенц, авлига хоёрын улмаас гарсан уу?
Асуулт: “Сүм мөнгөний асуудлаа хурдан зассан бол хагарал гарахгүй байсан уу, одоо бүгд шийдэгдсэн үү?”
Богино хариулт: Тэгж таслан хэлэх боломжгүй. Индульгенцийн буруу хэрэглээ хүчтэй гал хамгаалагч байсан ч Библи ба уламжлал, зөвтгөл, үндсэн ёслол, Пап лам ба Дээд Хуралдааны эрх мэдэл, сүнслэг халамжийн шинэчлэл, хүмүүнлэгийн үзэл, хэвлэлийн урлаг, нутгийн улс төр, эдийн засаг зэрэг хамт орооцолдов. Католик шинэчлэл ч 1517 оноос өмнө нахиа байсан бөгөөд Трентийн дараа ихээхэн тогтолцоожив. Өнөөгийн эв нэгдлийн яриа хэлэлцээ нийтлэг зүйлээ сэргээсэн ч бүх ялгааг арилгаагүй.
Түүхэн нөхцөл: Дундад зууны сүүлийн Сүмд гүн сүсэг, боловсрол, буяны өсөлт ч, дайн, эрх мэдлийн тэмцэл, сахилга батын бүтэлгүйтэл ч зэрэг байв. Хүмүүнлэгийн үзэлтнүүд, лам нарын нийгэмлэг, хамба лам, энгийн итгэгчид өөр өөр аргаар шинэчлэл шаардсан. Лютерийн индульгенцийн маргаан удалгүй зөвтгөл, Сүмийн эрх мэдлийн асуудал уруу өргөжсөн бөгөөд бусад шинэчлэгчид Лютерээс ч өөр замаар явлаа. Католик дотор шинэ лам нарын нийгэмлэг, сүнслэг халамж, боловсролын хөдөлгөөн, Трентийн Дээд Хуралдаан шинэчлэлийг ахиулав. Тиймээс “авлигат Сүм ба цэвэр шинэчлэгчид”, “нэг тэрсэлдэгчээс болж гарсан хагарал” гэсэн нэг мөрийн түүх аль аль нь хангалтгүй.
Эх сурвалжаас батлагдах нь: Хамтарсан баримт “Зөрчлөөс нөхөрлөл уруу” дундад зууны сүүлийг зүгээр нэг харанхуй үе гэж дүрсэлдэггүй, тэнгэрбурхан судлал, улс төр, эдийн засаг, нийгэм, соёлын олон хүчин зүйлийг хамт авч үздэг. 1999 оны “Зөвтгөлийн сургаалын тухай хамтарсан тунхаглал” лютеран болон Католик Сүм зөвтгөлийн үндсэн үнэнд санал нэгдсэн бөгөөд тэрхүү тунхаглалын тайлбарласан нөгөө талын сургаалд XVI зууны харилцан буруутгал шууд хамаарахгүй гэдгийг мэдэгдсэн. Энэ нь сургаалын бүх ялгаа, Сүмийн эв нэгдлийн асуудал шийдэгдсэн гэсэн тунхаг биш.
Түгээмэл буруу ойлголт: “Индульгенц ганцаараа Шашны шинэчлэлийн цорын ганц шалтгаан” гэдэг үг дараагийн тэнгэрбурхан судлалын зөрчил, улс төрийн сонголтыг арчина. “Авлига бол шалтаг, зөвхөн сургаал л шалтгаан” гэдэг үг шинэчлэлийн шаардлага яагаад дэлбэрэлт мэт итгүүлэх хүчийг олсныг тайлбарлаж чадахгүй. “Хамтарсан тунхаглал байгаа тул одоо ялгаа байхгүй” гэдэг үг ч өнөөгийн яриа хэлэлцээг гүйцээд түрүүлнэ.
Өнөөдрийн Сүм юу сурч байна: Эв нэгдэл гэдэг нь өнгөрсний бурууг халхлах, эсвэл ялалт ялагдлыг сольж бичих ажил биш. Хамтдаа баталж чадах баримтыг хэлж, нөгөө талын итгэлийг тэдний албан ёсны баримтаар ойлгож, өөрийн уламжлалын нүглийг эхэлж эргэцүүлж, үлдсэн ялгааг шударгаар судлах явц юм.
Нэг өгүүлбэрээр: Индульгенцийн буруу хэрэглээ Шашны шинэчлэлийн гал хамгаалагч байсан ч цорын ганц шалтгаан биш бөгөөд өнөөгийн шинэчлэл, эв нэгдэл нь зөв дурсамж, үргэлжлэх гэмшлийг шаарддаг.
↑ Асуултын жагсаалт
Гол он цагийн хэлхээс
| Хэзээ | Юу болсон | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэ |
|---|---|---|
| 1515 оны орчим | Майнцын нутгийн индульгенцийн баримт бичиг хэвлэгдэн тараагдав | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэГэгээн Петрийн сүмийн санхүү, Альбрехтийн өр, индульгенцийн хандив тогтолцооны хувьд холбогдов |
| 1517 оны 10 сарын 31 | Лютер 95 өгүүлбэрээ Альбрехтэд илгээв | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэИндульгенцийн буруу хэрэглээ ба сургаалын урьдчилсан нөхцөлийг хэлэлцье гэсэн хүсэлт хурдан нийтийн маргаан болов |
| 1518 он | Аугсбургт кардинал Каэтантай байцаалт, маргаан болов | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэТатгалзахыг шаардах явдал, Пап ламын эрх мэдлийн асуудал томров |
| 1519 он | Лейпцигийн маргаан | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэМаргаан индульгенцээс Пап лам, Дээд Хуралдаан, Сүмийн эрх мэдлийн асуудал уруу өргөжив |
| 1520 оны 6 сарын 15 | Пап ламын “Эзэн минь, боссугай” зарлиг гарав | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэЛютерийн зарим өгүүлбэрийг буруутгаж татгалзахыг шаардав |
| 1521 оны 1 сарын 3 | Лютер шашны хөөлтөд өртөв | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэКатолик цаазын хувьд салалт албан ёсны болов |
| 1521 оны 4–5 сар | Вормсын эзэнт гүрний чуулган ба Вормсын зарлиг | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэЛютер татгалзахаас татгалзаж, эзэнт гүрэн ч зохиол, дэмжигчдийг нь хориглов |
| 1545–1563 он | Трентийн Дээд Хуралдаан | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэКатолик сургаалын тодорхойлолт, Сүмийн сахилга батын шинэчлэлийг хамт ахиулав |
| 1563 оны 12 сарын 4 | 25 дугаар хуралдааны индульгенцийн тогтоол | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэИндульгенцийг хадгалахын зэрэгцээ холбогдох зохисгүй мөнгөн ашгийг бүрэн халахыг тушаав |
| 1967 он | Паул VI-ийн “Индульгенцийн сургаал” | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэОдоогийн индульгенцийн хэм хэмжээг цэгцэлж, хэсэгчилсэн индульгенцийн өдөр, жилийн тооцоог халав |
| 1999 оны 10 сарын 31 | “Зөвтгөлийн сургаалын тухай хамтарсан тунхаглал” гарын үсэг зурав | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэКатолик, лютеран хоёр зөвтгөлийн үндсэн үнэний талаарх санал нэгдлээ албан ёсны болгов |
| 2013 он | “Зөрчлөөс нөхөрлөл уруу” нийтлэгдэв | Энэ бичвэрт ямар учиртай вэШашны шинэчлэлийн 500 жилийн ойн өмнө хоёр тал түүхээ хамт өгүүлж, хамтын даалгаврыг дэвшүүлэв |
Гол нэр томьёо
- Индульгенц (indulgentia): Буруу нь аль хэдийн уучлагдсан нүглийн хугацаат ял шийтгэлээс Сүмийн албаар дамжуулан чөлөөлөгдөнө гэсэн католик сургаал. Хэсэгчилсэн, бүрэн гэсэн хоёр төрөлтэй.
- “Нүглийг мөнгөөр уучлуулах бичиг”: Түүхийн ярианд өргөн хэрэглэгддэг ч “нүглийг өөрийг нь арилгах бичиг” гэсэн буруу ойлголтыг төрүүлэхэд хялбар үг. Энэ бичвэр үүнийг зөвхөн түүхэн шүүмжлэлийн нэр томьёо болгон хязгаарлана.
- Индульгенцийн бичиг: Индульгенцийн зөвшөөрөл буюу оролцоог баримтаар баталж байсан бичиг. Цаас өөрөө ач ивээл бүтээдэг гэж заадаггүй.
- Нүглийн буруу: Хүн чөлөөтэйгөөр үйлдсэн нүгэлдээ хүлээх хариуцлага. Наминчлалын үндсэн ёслолын уучлал нь нүглийн бурууг уучилдаг.
- Мөнхийн ял шийтгэл: Үхлийн нүглээр Тэнгэрбурхантай нөхөрлөхөө алдсаны үр дүн. Чин сэтгэлийн гэмшил, нүглийн уучлалаар үүнээс чөлөөлөгдөнө.
- Хугацаат ял шийтгэл: Нүгэл уучлагдсаны дараа ч үлддэг замбараагүй наалдалт, цэвэрших хэрэгцээ. Тусад нь нэхэмжлэх мөнгө ч, арилгах орны хуанлийн хугацаа ч биш.
- Цагаатгал: Уучлалын үнийг төлөх үйлдэл биш, наминчлалын дараа залбирал, үйлчлэл, тэвчээр, нөхөн төлбөр зэргээр нүглийн шархыг эдгээж амьдралаа засах үйлдэл.
- Арилгах орон: Тэнгэрбурханы ач ивээлийн дотор нас барж аврал нь баталгаажсан хүн бүрэн ариун байдалд хүрдэг эцсийн цэвэршилт. Хоёр дахь боломж ч, жижиг там ч биш.
- Зуучлал: Өөр хүний төлөө Тэнгэрбурханд гуйх залбирал. Нас барсан хүний төлөөх индульгенц нь хяналт буюу баталгаа биш зуучлалаар хэрэглэгддэг.
- Тэнгэрлэг авьяас билгийг дамлах ёс: Үндсэн ёслол, санваар, сүнслэг эрх мэдэл буюу сүнслэг зүйлийг худалдан авч зарах үйлдэл. Өнөөгийн сургаал ч үүнийг нүгэл гэж тодорхой заадаг.
- Ойр дотныхноо тохоох ёс: Эрх мэдэлтэй хүн ураг төрөлдөө албан тушаал, эд хөрөнгө, давуу байдал олгодог заншил.
- Санваарын орлого ба алба хавсрах: Сүмийн албан үүрэгт дагалддаг орлого, эрх, эсвэл олон албыг нэг хүн зэрэг эзэмших явдал. Бодит сүнслэг халамжгүйгээр зөвхөн орлого авдаг хор хөнөөл нь шинэчлэлийн бай болов.
- Шашны хөөлт: Итгэлийн нийгэмлэгийн нөхөрлөл, зарим эрхээс хасдаг Сүмийн хүнд шийтгэл. Шууд улсын шийтгэлийг заадаггүй.
- Эзэнт гүрний хөөх зарлиг: Вормсын зарлиг шиг эзэнт гүрний хуулиар хамгаалалтыг хасч зохиол, дэмжлэгийг хориглосон улс төр, хууль зүйн арга хэмжээ. Сүмийн шашны хөөлтөөс ялгах ёстой.
Хичээл дээр хамт унших анхдагч эх сурвалж
- 95 өгүүлбэрийн 1, 21, 27–28, 32, 36, 43–45, 50, 82, 86 дугаарыг сонгон унш. “Лютерийн шүүмжилсэн номлол”, “Индульгенцийн сургаалд өөрт нь тавьсан асуулт”, “Ядуу хүний төлөөх ёс суртахууны асуулт” гурвыг өөр өөр өнгөөр тэмдэглэ.
- Тецелийн номлолын материалаас гэмшил, наминчлал, хандив, үр нөлөө ямар дарааллаар үргэлжилдгийг ол. Сонсогч хүн юуг баталгаатай авлаа гэж мэдэрсэн байхыг хэлэлц.
- Трентийн 25 дугаар хуралдааны индульгенцийн тогтоолоос хадгалсан зүйл, халсан зүйлийг хоёр баганат хүснэгт болго. “Засвар”, “өнгөрсний чөлөөлөлт” хоёр яагаад өөр болохыг ч асуу.
- 1517 оны 95 өгүүлбэр, 1521 оны Вормсын материалыг харьцуулж маргаан индульгенцээс эрх мэдэл, мөс чанар, эзэнт гүрний хууль уруу хэрхэн өргөжсөнийг тодруул.
Албан ёсны баримт бичиг ба шалгах материал
Тухайн үеийн бичиг баримт
- Оксфордын их сургуулийн Modern Languages-ийн Мартин Лютерийн 95 өгүүлбэр: латин хэвлэл, англи орчуулга, факсимиль
- German History in Documents and Images-ийн Иохан Тецелийн индульгенцийн номлолын материал (1517 орчим)
- Эмори их сургуулийн Питтсийн тэнгэрбурхан судлалын номын сангийн Майнцын архиепархийн индульгенцийн баримт бичиг (1515)
- German History in Documents and Images-ийн Лютер, Карл V, Вормсын эзэнт гүрний чуулганы материал (1521)
- Хановерын коллежийн Түүхийн тэнхимийн баримтын сангийн Трентийн Дээд Хуралдааны 23 дугаар хуралдаан ба 25 дугаар хуралдаан
Католик албан ёсны баримт бичиг
- Солонгосын Католик Сүмийн Хамба ламын Зөвлөл, “Католик Сүмийн Катехизм” 1030: арилгах орон, 1459: цагаатгал, 1471–1479: индульгенц, 2121–2122: тэнгэрлэг авьяас билгийг дамлах ёс ба үндсэн ёслол
- Ватикан, Католик цаазын 992–997 дугаар зүйл: индульгенц
- Паул VI, “Индульгенцийн сургаал” (Indulgentiarum Doctrina, 1967)
- Ватиканы Их Ойн жилийн түүхийн материал, Лютертэй холбоотой 1517–1521 оны гол огноо
Католик-лютеран хамтарсан баримт бичиг
- Лютеран — Ромын Католик Сүмийн эв нэгдлийн хороо, “Зөрчлөөс нөхөрлөл уруу: 2017 оны Шашны шинэчлэлийн хамтын дурсгал” (2013)
- Дэлхийн Лютеран Холбоо ба Католик Сүм, “Зөвтгөлийн сургаалын тухай хамтарсан тунхаглал”-ын материал ба албан ёсны эх бичвэр
Их сургууль, номын сан, эрдэм шинжилгээний лавлах
- АНУ-ын Конгрессийн номын сан, Martin Luther: Priest, Heretic, Outlaw судалгааны заавар ба 95 өгүүлбэрийн хэвлэмэл материал
- Stanford Encyclopedia of Philosophy, Martin Luther
- German History in Documents and Images, 1500–1648 оны Германы түүхийн тойм
- German History in Documents and Images, Брандербургийн Альбрехтийн материал