Тэнгэрбурхан байдаг уу? · Асуулт 4
Шинжлэх ухаан бүгдийг тайлбарлавал Тэнгэрбурхан эцэстээ хэрэггүй болох биш үү?

Хүүхэд: “Эртний хүмүүс шинжлэх ухааныг мэддэггүй байсан учраас Тэнгэрбурханыг зохиосон юм биш үү?”
Хариулт: Шинжлэх ухаан орчлон, амьдрал ямар үйл явц, хуулиар ажилладгийг маш сайн судалдаг. Итгэл ба философи тэдгээр хууль, орчлон яагаад оршдог, амьдралын эцсийн утга учир юу болохыг мөн асуудаг. Тэд нэг асуудлыг нэг аргаар шийдэх гэж өрсөлдөж буй хоёр тал биш.
Нэмэлт тайлбар — Өөр өөр асуултыг ялгая
Шинжлэх ухаан байгалийн үйл явцыг улам нарийн тайлбарлах тусам бүтээлийг илүү сайн ойлгоно. Гэхдээ “одоохондоо тайлбарлаж чадахгүй учраас Тэнгэрбурхан” гэж хэлж болохгүй. Байгалийн бүх үйл явцыг тайлбарласан ч байгаль ба түүний хууль яагаад ерөөсөө оршдог вэ гэсэн философийн асуулт тусдаа үлдэнэ. Энэ ялгаа дангаараа Тэнгэрбурхан байдгийг нотлохгүй, харин шинжлэх ухаан хөгжсөнөөр Тэнгэрбурхан автоматаар үгүйсгэгдэхгүйг харуулна.
Эсэргүүцэл: “Тэгвэл шинжлэх ухааны мэдэхгүй бүхнийг Тэнгэрбурхан гэж нэрлэж байгаа юм байна?”
Дахин хариулах нь: Үгүй. Бид мэдэхгүй зүйлээ Тэнгэрбурханаар бөглөж байгаа биш. Шинжлэх ухаан улам сайн таньж буй тэр орчлон бүхэлдээ яагаад оршдог, яагаад хүний оюун ухаанд ойлгогддогийг асууж байна. Жинхэнэ шинжлэх ухаан, жинхэнэ итгэл хоёулаа үнэнийг эрэлхийлдэг тул бие биеэсээ айх шаардлагагүй. Харин шинжлэх ухааны үндэслэлгүй дүгнэлт болон итгэлийн буруу тайлбарыг аль алийг нь засах хэрэгтэй.
Товч хариулт: “Шинжлэх ухаан байгалийн үйл явцыг тайлбарладаг. Тэнгэрбурхан бол мэдэхгүй үйл явцад өгсөн нэр биш, байгаль бүхэлдээ яагаад оршдог вэ гэсэн асуултын хариу. Тиймээс шинжлэх ухаан хөгжсөнөөр Тэнгэрбурхан автоматаар алга болохгүй.”